Pasaport krizi kötü yönetiliyor

Yaklaşık 3 aydır bir pasaport krizi yaşıyoruz. Türkiye'de "pasaport bitti". Bu "bitiş" ile ilgili ve nedenleri için ayrı ve uzun bir yazı yazılabilir. Bu konuda özellikle Zaman Gazetesi'nde Ahmet Dönmez'in haberlerini izlemek de çok fikir verebilir. Şimdi ihalesiz bir alım yapıldı, sonra 2. alım yapıldı. (üstelik ihale ile alınandan daha ucuza mal oldu, çipli pasaport kapakları ihalesi söz ettiklerim) Bunun da nedenleri, daha önce yediğimiz milyonlarca Euroluk kazıklar hepsi ayrı birer yazı konusu... 

Ben bu yazıyı bir ülkede pasaport bitmesi gibi bir durumun ortaya çıkması ve sonra nasıl yönetilemediğini adeta belgeleyen bir durumu gözler önüne sermek için yazıyorum. 

İnsanların bütün seyahat programları alt üst oldu, tatilleri, iş görüşmeleri, ziyaretleri her şey berbat oldu. 40-50 gün sonra pasaportlarını yeni alanlar var. Hala bekleyenler var. Çünkü açıkça bir yetkili çıkıp, uzun bir süre durum şudur ve şu tarihten itibaren de çözülecektir demek için kılını kıpırdatmadı. Bir süre sonra e pasaport sitesinde şöyle bir açıklama belirdi.

25.06.2012 - Yurtiçinden ve Yurtdışından Bilgi Talebinde Bulunacak Vatandaşlarımızİçin İletişim Bilgileri!!!
Türkiye’de; e-pasaport başvurusu hakkında bilgi almak isteyenvatandaşlarımız
taleplerin kayıt altına alındığı www.epasaport.gov.tr web sitesi anasayfasında
yer alan Bize Yazın bölümünden veya 0 312 4978090 numaralı çağrı merkezimizaracılığı ile bilgi talebinde bulunabilirler. Yurtdışında yaşayan vatandaşlarımız ise 90 312 292 29 29 numaralı telefonu arayarak bilgi alabilirler.

Burada yer alan telefonlar bir süre sonra DUVAR oldu, çünkü ne verilen bilgiler bir işe yarıyordu ne de telefonlar açılıyordu. İnsanlar pasaportlarını almak için Ankara'ya pasaport düzenlenen yerlere gidip elden aldılar, almaya çalıştılar!

Neredeyse 1 ay kimse bir açıklama yapmadı, sadece Emniyetten sıkıntı yoktur, merak etmeyin türünden 1-2 açıklama geldi. Ardından e-pasaport sitesine aşağıdaki açıklama kondu.

25.07.2012 - Umuma Mahsus Pasaport Müracaatında Bulunan Vatandaşlarımızın Dikkatine !!!
Darphane tarafından yapılan pasaport sevkiyatı ihtiyacı karşılayacak seviyeye ulaşmış, Pasaport Tanzim Sistemindeki uyum çalışması da başarılı bir şekilde gerçekleştirilmiştir. Bu zamana kadar sistemde bekleyen pasaportların en kısa sürede tanzim edilebilmesi için 24 saat kesintisiz pasaport tanzimine başlanmıştır. Hac müracaatı yapmış vatandaşlarımızın bu zamana kadar bekletilmekte olan pasaportları tanzim edilmiş ve postalanma aşamasındadır. 2012 Haziran ayı içerisinde müracaatta bulunanların 29 Temmuz 2012 tarihine kadar, 2012 Temmuz ayı içerisinde müracaatta bulunanların ise 05 Ağustos 2012 tarihine kadar pasaportlarının tanzim edilmesi planlanmaktadır.25/07/2012

Hemen ertesi gün ise bu açıklamaya yer verildi.

26.07.2012 - Umuma Mahsus Pasaport Müracaatında Bulunacak Vatandaşlarımızın Dikkatine !!!
Son günlerde, vatandaşlarımızın pasaportlarını 3-4 ay gibi bir süre sonra alabilecekleri şeklinde yanlış bilgilendirildiği ve endişeye kapılan vatandaşların da pasaportlarını almak üzere Pasaport Daire Başkanlığına yönlendirildiği müşahade edilmiştir. Daha önce yapılan duyurularda da belirtildiği şeklide Darphanenin pasaport sevkiyatı yeterli düzeye ulaşmış ve bekleyen müracaatların ise 05 Ağustos 2012 tarihine kadar tanzim edilmesi planlanmıştır. Bu durumda bu gün müracaat eden bir vatandaşımız 10 içerisinde pasaportunu alacak olup, Ağustos ayının ilk haftasından sonra daha önce olduğu gibi pasaportların 1-2 gün içerisinde tanzim edilmesi sağlanacaktır.26/07/2012

3 gün sonra ise aşağıdaki açıklama kondu e-pasaport sitesine ve yukardaki 2 açıklama siteden kaldırıldı. Çünkü hepsi birbiriyle çelişki halinde...

30.07.2012 - Umuma Mahsus Pasaport Müracaatında Bulunan Vatandaşlarımızın Dikkatine!!!
Pasaport Tanzim Sisteminde bekleyen müracaatların en kısa sürede üretilerek postalanabilmesi için 7 gün 24 saat kesintisiz pasaport üretimine devam edilmektedir. 2012 Haziran ayında yapılan pasaport müracaatlarının tamamı tanzim edilerek postalanmıştır. 2012 Temmuz ayı içerisinde yapılan pasaport müracaatlarının ise, Darphane tarafından yapılan pasaport defteri sevkiyatının yeterli düzeyde devam etmesi halinde bir hafta içerisinde tanzim edilerek postalanması planlanmaktadır.30/07/2012

Bu 3 açıklama, aslında bu krizin nasıl kötü yönetildiğini, yönetilemediğini, Anayasal hakları "seyahat özgürlüğü" ihlal edilen yurttaşlarımızın nasıl "oyanlandığını" ya da oyanladıklarının zannedildiğini gösteren birer belge. Birbiriyle tamamen çelişen, sürekli pasaport teslim zamanlarını öteleyen bu açıklamaların, üstelik biteceği gibi bir izlenim de yok!

Bu son açıklama da artık kimseyi tatmin etmiyor, herkes "kuzu kuzu" pasaportunun gelmesini bekliyor. Hele bu açıklamada yer alan: "Darphane tarafından yapılan pasaport defteri sevkiyatının yeterli düzeyde devam etmesi halinde..." cümlesi/çekincesi hala ne sorunun tümüyle çözüldüğünü ne de pasaportların zamanında tanzim edilmesinin garanti olduğunu söylüyor. Yani daha hala bekleme riski var!

Ayrıca vatandaşlar pasaportlarını beklerken, bu geçen süre pasaportlara eklenmiyor. Parasını ödedikleri süre, Emniyette geçiyor. Gönderilen pasaportlara bu süre mutlaka eklenmeli (en az 2 ay) ya da daha sonra düzenlenecek yeni pasaportlara bunu aktarmanın bir yolunu bulmalı devlet!Başvuru tarihi ölçü alınmamalı, gönderim tarihi pasaportta yer almalı!

Farkındaysanız e-pasaport sitesinin her duyuru cümlesinin sonunda "Dikkatine!!!" ibaresi yer alıyor, sanırım bu duyuruların en doğru bölümü bu 3 ünlem: !!!

E-pasaport ihalesi iptal yolunda, pasaport sıkıntısı kapıda

Fransız firması Gemalto'nun, daha önce şifresi kırıldığı ilan edilen çiple kazandığı e-pasaport ihalesinin, iptal yolunda olduğunu Zaman gazetesi yazdı. 

Bu ihale ve haber çok önemli, çünkü ihale zamanında yapılamazsa çipli pasaport sıkıntısı yaşanabileceği iddia ediliyor.

Zaman gazetesinden Ahmet Dönmez'in haberi şöyle:

İhalede ikinci olduğu açıklanan Melazyalı Irıs firması, Kamu İhale Kurumu'na (KİK) iptal başvurusu yaptı. İtiraz halen inceleme aşamasında. Alınan bilgilere göre, ihale sürecinde yaşananlardan rahatsız olan hükümet, konuya 'titizlik' gösterilmesini istedi. Bu çerçevede Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, TÜBİTAK'tan bilgi notu talep etti. TÜBİTAK da, ihale sürecinde gerekli uyarıları yapmalarına rağmen dikkate alınmadığı cevabını verdi.
Kamu İhale Kurumu, kendisine ulaşan itiraz başvurusunu bilirkişiye gönderdi ve mütalaa istedi. Alınan bilgilere göre hazırlanan bilirkişi raporunda, Gemalto'nun önerdiği çipin güvenlik sertifikasının eski olduğu ve dolayısıyla güvenlik zafiyeti taşıdığı belirtilecek. Olumsuz görüş içeren raporun, önümüzdeki günlerde KİK'e ulaştırılacağı öğrenildi. Bu da ihalenin iptal edilebileceği görüşünü öne çıkardı. Şimdi KİK, söz konusu bilirkişi raporunu da inceleyerek bir karara varacak. Zaman'ın gündeme getirdiği olayın öncesi ile ilgili gelişmeler şöyle: Darphane Genel Müdürlüğü'nü ekim ayında çipli pasaport ihalesine çıktı. Ancak hiçbir firmanın gerekli liyakati gösteremediği gerekçesiyle ihaleyi iptal etti. Aralık ayında ikinci kez ihale yapıldı. İhaleyi, Fransız Gemalto kazandı. Ancak firmanın sunduğu çiplerin 2010'da şifresinin kırıldığı ortaya çıkınca Sanayi ve Ticaret Bakanlığı devreye girdi. Bakanlığa ulaştırılan bilgi notuna göre, TÜBİTAK, teknik şartnamede yer alması gereken maddeler arasında, milli olarak geliştirilen ürünün kullanımının şart koşulmasını önerdi. Fakat bu talep Darphane tarafından kabul edilmedi. Oysa ABD, Fransa, Japonya ve Almanya gibi ülkeler, kendi kurum ve şirketlerinin ürünlerini kullanmayı şart koşuyor. Notta, "TÜBİTAK'tan destek alınsaydı, Darphane hata yapmayacak ve bugünkü sorunlar yaşanmayacaktı." denildi. Öte yandan Darphane'nin elindeki pasaport stoku bitmek üzere olduğu öğrenildi.

Pasaportlarımız hem en pahalı hem en güvensiz mi?

3 gün önce çipli pasaportlarımızın kapaklarını Fransa'dan beklediğimizi bloğumuzdan duyurmuştuk: 5 milyon pasaport kapağı için yapılan ihaleyi bir Fransız firmasının kazandığını, ancak çipleri güvensiz olduğu için bu ihalenin iptal edildiğini, yeni ihaleyi de yine bir Fransız firmasının kazandığını...

Bugün haberler, iddialar biraz daha arttı ve farklılaştı. Aşağıda Zaman Gazetesi'nden Ahmet Dönmez'in bu özel haberi yer alıyor. Haberin ayrıntıları çok ilginç. Dünyanın en pahalı pasaportunu kullanırken şimdi en güvensiz pasaportuna da sahip olmak üzereyiz. Çünkü ihaleyi kazanan firmanın pasaport kapaklarında kullandığı çiplerin yine güvenilmez olduğu iddia ediliyor. 'Infineon SLE 66 serisi', güvenlik zaafı olduğu 2010 yılında kanıtlanan bir çip, habere göre bu çipin şifresi kırılmış...

İkinci önemli detay haberde çok işlenmemiş, ama "seyahat özgürküğü gönüllüleri" , gezginler ve tüm yurttaşlarımızı doğrudan ilgilendiriyor, 5 milyon kapağın maliyeti, 7,7 milyon euro. Pasaport kapaklarının tanesi yaklaşık 1,5 euro'ya geliyor. 

Bize "satılan" dünyanın en pahalı pasaportu 10 yıllık, 446 TL oldu bu yılki zamlarla, yani yaklaşık 190 euro. O zaman soralım, geriye kalan 188,5 euro ne için? Bu işte açık seçik bir terslik yok mu? 

Devlet vatandaşlarına vermek zorunda olduğu bir kimlik belgesini 3-5 euro'ya mal eder de 190 euro'ya satar mı? Asgari ücretin yaklaşık 300 euro olduğu bir ülkede...

Konunun ihaleyi alan Fransız firması, şifresi kırılabilen çip boyutları kadar önemli olan diğer boyutunu da, vatandaşına fahiş ücretle pasaport satarak seyahat özgürlüğünü ortadan kaldıran devlet gerçeğini de lütfen göz ardı etmeyin!

Zaman Gazetesi'nin haberinin ayrıntıları:

Fransa Senatosu'nun, inkâr yasasını kabul etmesinin ardından Türkiye'nin tavrı merak edilirken, en stratejik ihalelerden biri Fransız devlet şirketine verildi.

Süreç sessiz sedasız devam ederken, sözleşmenin önümüzdeki günlerde imzalanacağı öğrenildi. Fransız Ulusal Meclisi ile Cumhurbaşkanlığı'nın da ana hissedar olduğu Gemalto şirketinin e-pasaport çipleri için geliştirdiği sistemin güvenilir olmadığı, ABD'de yapılan uluslararası bir konferansta ispatlanmıştı.

Söz konusu ihaleyle ilgili süreç şöyle gelişti: Elektronik pasaport projesinin yürütülmesinde iki adım bulunuyor. Bunlardan ilki boş pasaport kitapçıklarının üretilmesi, diğeri bu kitapçıkların pasaport haline getirilmesi, kişi bilgilerinin ve fotoğraflarının girilmesi. Kitapçıkların üretilmesi aşaması, arka kapaklara çip (yonga) yerleştirilmesini de içerdiği için stratejik öneme sahip. Bu işlem, Darphane Genel Müdürlüğü tarafından ihale yoluyla yapılıyor. Üretimi, 2005 yılından bugüne kadar Malezya firması IRIS ile Türk ortağı Kunt sağlıyordu. 22 Aralık 2011 tarihinde yeni ihale açıldı. 12 Ocak 2012'de açıklanan sonuçlara göre, 5 teklif arasından Fransız Gemalto firması birinci oldu. İhale sonuçlarına itirazların ardından değişiklik olmazsa sözleşme imzalanacak. Firma, 5 milyon adet çipli kapak üretimi karşılığında yaklaşık 7,7 milyon Euro alacak.

Teknik şartnamede, önerilecek çipin dışarıdan müdahaleye karşı koruma sağlaması (hack edilememesi) isteniyor. Fakat Gemalto'nun önerdiği proje, bu şartı taşımıyor. İhaleyi kazanan firma, 'Infineon SLE 66 serisi' çip teklif etti. Bu çipin güvenlik zaafı olduğu 2010 yılında ortaya konuldu. Çipin şifresinin kırıldığı açıklandı. İki ihaleden birincisi, kitapçıkların üretimi safhasıyla ilgili, diğeri ise pasaportların kişiselleştirilmesiyle. Satın alma işlemi ile yetkili olan Dışişleri Bakanlığı, sistemi herhangi bir ihale mevzuatına tabi olmadan doğrudan teklif yoluyla yine Fransız Gemalto firması ile ilişkili Türk şirketi Proline'a verdi. Proline, Gemalto'nun yazılımlarını kullanıyor. Gemalto, ilginç bağlantıları ile dikkat çeken bir şirket. Ana hissedarı Fond Strategique d'Investissement (FSI) isimli bir kamu kuruluşu. 160 milyon Euro'luk yüzde 8,4'lük 'bir numaralı' hissenin sahibi. FSI'nın hisselerinin yüzde 51'i, 'inkâr yasasını' onaylayan Fransız Ulusal Meclisi'nin kontrolü altındaki kamu bankası CDC'nin. Geriye kalan yüzde 49 ise direkt Fransa Cumhurbaşkanlığı'nın kontrolünde. Avrupa'nın değişik ülkelerinde halka açık işlem gören şirketin web sitesinde, bu bilgiler açık olarak yer alıyor. Aynı şekilde Gemalto firmasının 2010 yılı faaliyet kitapçığında da bu bilgileri doğrulayan veriler yer alıyor.